Raundtalk – Дөңгелек үстел – Круглый стол

 

«Echo of memory of political repressions»

«Саяси қуғын-cүргін естеліктерінің жаңғырығы»

«Эхо памяти политических репрессий»

 

ЖАНБОСИНОВА Альбина, доктор исторических наук, профессор (Восточно-Казахстанский государственный университет имени С. Аманжолова, г.Усть-Каменогорск): В истории каждого народа есть даты, связывающие нас с прошлым, напоминающие нам о скоротечности времени и необходимости обращения к ним. Страницы истории политических репрессий объединили народы постсоветского пространства, у каждого из них свой день поминовения жерт террора. В Казахстане ежегодно дань памяти жертвам политических репрессий отдатся 31 мая.

Память о политических репрессиях – уникальное социальное явление. Память может передаваться от поколения к поколению, транслироваться через средства массовой информации, воспроизводиться во время ежегод-ных празднований или заявлять о себе через памятники и мемориальную культуру. Многообразие маркеров памяти создает ее кажущуюся вневремен-ность и сакральный статус. Семантической сердцевиной сакральности явля-ется «священный трепет», «страх», «табу». Тема репрессий была табуиро-вана для общественного сознания советской эпохи, «священный трепет» – это то чувство, которое было близко переживанию трагедии род-ственниками жертв, «страх» – это характерное состояние ментальности «молчаливого поколения» эпохи сталинизма.

Глобальные модификации общественного сознания провоцируют изме-нения социального ландшафта памяти. Поколение репрессированных уходят в небытие, о них снимаются документально-художественные фильмы, к юбилейным датам проводятся масштабные конференции, появляются новые ритуалы и строятся новые памятники. Трансформация методологии истори-ческой науки, кардинальное переосмысление советского прошлого, требует детального, более глубокого и обстоятельного исследования. Мы наблюдаем видоизменение сакрально-мемориального ландшафта, что обуславливает необходимость дискурса памяти, пространственной организации сакрального ландшафта памяти о жертвах политических репрессий.

На текущем этапе в Казахстане ведется системная работа по формированию общенационального исторического сознания, изучение и сохранение исторического наследия, продвижение общенациональной идеи «Мәңгілік Ел», «Рухани Жанғыру». Лейтмотивом всех мероприятий, посвященных жертвам политических репрессий, звучит фраза Президента страны «Память не разделяет, а укрепляет дружбу».

В казахстанских исследованиях можно выделить: государственно ориентированный, личностно ориентированный подходы к памяти о трагических событиях. В государственно-ориентированном подходе память о репрессиях понимается как политический феномен, инструмент строительства нации, что соответствует интерпретации работ Эрика Хобсбаума и Бенедикта Андерсена. Личностно ориентированный подход отражает индивидуальную память, результат личной утраты, травматической реакции личности на потерю близких.

Память о политических репрессиях являет собой несколько этапов: чистка, амнезия, реабилитация, возврат прошлого, вытесненного, схема, предложенная А. Руссо может быть применима к анализу исторической памяти о жертвах политических репрессий.

Нами реализуется научный проект КН МОН РК «Память о жертвах политических репрессий (1920-1950-е гг.) и ее фиксация в сакральном ландшафте Казахстана (на примере Восточного Казахстана)». Многое уже нами сделано, и многое еще предстоит. Содержание проекта мы направили на разработку объединительного – направления, некоторого аналога объединительной парадигмы в социологии. В этом подходе строится многомерная модель анализа памяти о жертвах политических репрессий, репрезентацию, которой одновременно определяют структурные условия функционирования общества (политика государства) и «чувства» отдельных людей и социальных групп, пострадавших от репрессий.

В рамках круглого стола предполагается обсуждение нескольких направлений:

– трансформация культурной памяти казахстанцев о репрессивной политике 20-50 годов ХХ века;

– пассионарная энергия движения «Алаш;

– наследие казахско-мусульманской интеллигенции 1920-1950 гг.: история и будущее;

– священнослужители Рудного Алтая – жертвы политических репрессий 30 годов ХХ века;

– насильственное выселение баев в период репрессивной политики (на источниках Восточного Казахстана): эхо памяти;

– семейная память о депортации чеченского народа в Восточно-Казахстанскую область.

Каждое из указанных выше направлений прямо или косвенно затрагивает те или иные страницы истории политических репрессий в региональном аспекте, а именно Восточно-Казахстанскую область. Полагаем, что материалы круглого стола внесут вклад в историю краеведения области, расширят научное пространство проблемы, откроют новые исследовательские направления и даже поставят новые вопросы, на которые нужно будет искать ответы.

 

ДЬЯКОВ Константин, заведующий канцелярией Усть-Каменогор-ской и Семипалатинской епархии, священник: Подходя к вопросу изучения истории политических репрессий послереволюционных лет и 30-х годов ХХ века, невольно ощущаешь некую тяжесть. Страшно ворошить прошлое, страшно и неудобно перед самим собой выводить на свет Божий потертые и тусклые фотографии, вчитываться в строчки анкет, в цитаты из сфабрикованных уголовных дел тех невинных страдальцев, численность которых измеряется многими сотнями тысяч.

Страшно и стыдно браться за перо – разве можно сухим языком статистики, цифрами измерить историю боли, несправедливости, страдания, смерти? Заметьте, какая нравственная ответственность ложится на плечи историка, который спустя почти столетие берется за архивы и изучает историю страны, в которой позорных страниц не меньше, чем славных. Однако, как бы ни было это болезненно, это необходимо для того, чтобы знание о прошлых ошибках стало противоядием от грядущих возможных ошибок государства, нации, общества.

Размышляя о тоталитаризме и нетерпимости к собственным гражданам, как об единственно возможном орудии государственной политики, вспоминаю слова Чингиза Айтматова: «Государство – это печь, которая горит только на одних дровах — на людских. А иначе эта печь заглохнет, потухнет». Коммунизм в его ленинско-сталинском изводе, как и гитлеровский национал-социализм, воспринимал человечество, именно так, как массу, как живой строительный материал, на поте, крови и костях которого можно построить земной рай.

Русская Православная Церковь в те тяжелые и злобные годы воспитания всенародного Хама не избежала участи жертвы – большевизм с первых дней своего существования воспринимал любую веру и любую организацию верующих как самых первых идеологических противников, препятствующих своей жизнью по заповедям и своими проповедями построению «земного рая». Будучи самым крупным религиозным сообществом, Церковь приняла на себя первый удар безбожного Молоха. На сегодняшний день число пострадавших за веру в годы послереволюционных гонений, включенных в базу данных Православного Свято-Тихоновского гуманитарного университета, составляет более 36 000 имён.

Не было ни одного уголка огромной страны, где не закрывались бы храмы, не арестовывались и не расстреливались бы священники и простые верующие. Такой участи не избежал и Восточный Казахстан – история сохранила для нас имена пострадавших за Христа новомучеников и исповедников Рудного Алтая. Их достаточно много, но я остановлюсь на личности одного из новомучеников – протоиерея Александра Владимировича Дагаева, или священномученика Александра, пресвитера Усть-Каменогорского, как его ныне именует агиографическая церковная традиция.

Александр Владимирович Дагаев родился 10 апреля 1862 года в городе Бийске (Алтайский край) в семье священника Владимира и Феоктисты Дагаевых. Учился Александр в Томской Духовной Семинарии, которую окончил в 1884 году. В этом же году обвенчался с Стефанидой Дробининой, впоследствии у них было восемь детей: пять дочерей и три сына. В 1884 году был рукоположен в сан диакона. Служил поначалу на приходах Бийска и Барнаула, а в 1892 году был назначен настоятелем Градо-Устькаменогорского Покровского собора и благочинным церквей Змеиногорского уезда. В свободное время увлекался изучением истории Церкви и Российского государства, игрой на музыкальных инструментах, что было любимым занятием его многочисленной семьи.

Во время начавшихся после 1917 года гонений на Церковь отец Александр твердо отстаивал Православную веру. Он открыто обличал с церковного амвона антинародную направленность богоборческой власти. Имел огромный авторитет среди жителей Усть-Каменогорска и прилегающих к нему населенных пунктов, его проповеди оказывали большое нравственное и духовное воздействие на народ. После убиения большевиками летом 1918 г. настоятеля Троицкой Крепостной церкви г. Усть-Каменогорска протоиерея Сергия Феноменова, отец Александр был назначен на его место настоятелем данной церкви. 11 января 1920 г. к отцу Александру в дом пришли вооруженные люди. Это было обеденное время, батюшка сидел за трапезой в окружении своей семьи. Пришедшие потребовали от него пройти с ними. Отец Александр подчинился приказу. Больше его в живых не видели. Священника порубили шашками, а затем по зимнему Усть-Каменогорску протащили окровавленное тело протоиерея, привязав его к лошади. Через два месяца Стефаниду Алексеевну Дагаеву вызвали в местное ЧК на опознание. Останки священномученика отдали Стефаниде Алексеевне для погребения. Однако место, где захоронен протоиерей Александр, до сих пор неизвестно.

Протоиерей Александр Дагаев был реабилитирован по закону Республики Казахстан 14 апреля 1993 года. Причислен к лику святых новомучеников и исповедников Российских постановлением Священного Синода от 27 декабря 2000 года. В день его мученической кончины – 11 января, по благословению Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Кирилла и решением Синода Казахстанского Митрополичьего округа было постановлено совершать празднование памяти новомучеников и исповедников Восточно-Казахстанских.

Историческая память, точнее возможность трезво оценивать свое прошлое, не стыдясь никаких нелицеприятных страниц истории, не стыдясь их переосмысливать и делать соответствующие выводы – есть, несомненно, Божий дар человеку, и, в более широком смысле – Божий дар обществу, нации, государству. Всем нам известно, что учатся на ошибках, и гораздо удобнее и спокойнее учиться на ошибках чужих; но история скопила для нас великое множество именно наших ошибок, ошибок наших предков, людей, населявших не так давно эту землю. Сложно отделить нас, современных людей, от того багажа взлетов и падений, которыми так полна наша история. Урок, который мы должны вынести из истории политических репрессий – есть урок покаяния и страха когда-либо повторить нечто подобное. И я уверен, что только правдивое исследование всех проблем нашего общества, как старых, так и современных, способно дать современному Казахстану мощное и действенное противоядие от политической недальновидности, жестокости и нетерпимости государства к гражданам и граждан к государству. Кровавая история тоталитарных политических режимов может научить всех нас страху потерять те человеческие чувства любви, доверия и терпения, на которых третий десяток лет мирно строится и развивается современный Казахстан.

 

ЖРИНДИНОВА Куралай, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің Қазақстан тарихы кафедрасының аға оқытушысы: Күштеп ұжымдастыру шаралары Кеңес өкіметінің қуғын-сүргін саясатының шеңберінде күштеу тәсілдері негізінде жүзеге асырылғаны белгілі.

Ұжымдастыру үрдісімен жүргізіліп, оның негізгі бағыттарының бірі болған мәселелердің бірі – байларды тәркілеу және оларды жер аудару болды. Бұл шараның қазақ қоғамының әлеуметтік – экономикалық жағдайына кері әсер еткені белгілі.

Қазақ қоғамының экономикалық тұтқасы болған болған байларды тәркілеу және жер аудару  – дәстүрлі мал шаруашылығының құлдырауына әсер еткен негізгі себептердің бірі.

1928 жылы 27 тамызда «Ірі байлардың шаруашылығын тәркілеу туралы» және 13 қыркүйекте «Тәркілеуге қарсылық көрсеткені үшін қылмыстық жауапқа тарту және ірі, жартылай феодалдарды көшіру туралы» деп аталған екі қаулы қабылданды. Сонымен қатар, 1930 жылы 1 ақпанда қабылдаған «Жаппай ұжымдастыру аудандарындағы ауыл шаруашылығын социалистік қайта құруды нығайту және кулактармен күрес шаралары туралы» қаулы қабылданып,  ауқатты шаруа қожалықтарына қарсы ашық террор, қуғын – сүргін  басталды

Заң бойынша малы, дүние—мүлкі тәркіленіп, өзі жер аударылуға тиісті ірі байларға: көшпелі аудандарда ірі қараға шаққанда 400—ден астам малы бар, жартылай көшпелі аудандарда 300—ден астам малы бар, отырықшы аудандарда 150—ден астам малы бар байлар және бұрынғы сұлтандар мен хандардың ұрпақтары жатқызылды.

Бұл қаулылардың орындалуы және нәтижелері билік органдарының қатал бақылауында болды. Бұл саясаттың жүргізілу аумағы Шығыс Қазақстанда басты мәселелердің бірі болды. Байларды тәркілеу жұмысы әр ауданда жүргізіліп, жиындар өткізіліп, байлардың іс әрекеттері осы жиындарда айтылып, тізімдері жасалды. 

Бай—кулактарды үш топқа бөліп жазалады.

Бірінші топқа контрреволюцияшыл белсенділер жатқызылды. Ондай топқа енген шаруалар бірден тұтқындалып, олардың ісі сотқа берілді.

Екінші топқа ірі кулактар жатқызылды. Бұл топқа енген шаруаларды да бірден ұстап, солтүстікке немесе жаппай ұжымдастыру аудандарынан алыс аудандарға жер аударды.

Ал, үшінші топқа кулактар отбасылары жатты. Оларды сол ұжымдастыру аудандарындағы колхоздар бөлген жерлерге қоныстандырды. Енді осы шаралардың жүзеге асырылуы барысында жазалануға белгіленген топтармен қатар сол үкім шығарылып, жазаға тартылғандар арасында орташалар, тіптен кедейлер де болған.

«Қазақстанның көшпелі, жартылай көшпелі және отырықшы аудандарын белгілеу туралы» арнайы қаулысы қабылданып, соған сәйкес жер аудыралатын аудандар белгіленді. Шығыс Қазақстанның байлары Оңтүстік Қазақстанның Сырдария уезіне жер аударылу белгіленді.

Мұрағатта сақталған аудандық атқару комитеті жиналыстарының хаттамаларында ауылдың байлары анықталып, мал-мүлкі туралы мәліметтер толығымен беріліп отырды.

Мәселен, Шыңғыстау ауданы бойынша 20 бай, Күршім ауданы бойынша 12 бай, Тарбағатай ауданы бойынша 10 бай белгіленіп, жер аударылуы тиіс болды.

ҚР Орталық мемлекеттік мұрағатында тәркілеу мен жер аударуға қарсы шағымданған біздің облысымыздың байларының 82 жеке ісі сақталған. Олардың барлығының мал – мүлкінің саны, отбасы мүшелерінің аты – жөні және қандай ауданға жер аударылатындығы көрсетілген.

Байлардың жер аударылған жерлерге толық құрамымен баруы билік органдарының қатал бақылауында болған. Солардың ішінде бірнеше байлар және олардың туыстары кетпей қалу фактілері де кездеседі. Олардың ішінде, шыңғыстау ауданынан Адилев Ике қашып кетіп, ал тарбағатай ауданынан Тогусов Абдулдабек Зайсан түрмесінде тергеуде жатқандықтан жер аудылмай қалады. Бірақ кейін, адилев Ике Шұбартау көтерілісін ұйымдастырушы  ретінде мәлімет бар. Ал Тогусов Абдулдабек Қытайға кетіп, сол жақтан қазақтардың Қытайға көшуіне көмек жасап отырған.

Байлардың дүние-мүлкін тәркілеу барысында көптеген жағдайларда адам құқығы мен заңдылықтың өрескел бұзылуына жол берілді.

Қазақ байларын тәркілеу жән жер аудару Қазақстандағы күшпен ұжымдастыру саясатының бастамасы болды. Байларды тәркілеуден қазақ кедейлері материалдық жағынан да, рухани жағынан да ештеңе ұтқан жоқ. Керісінше, байлардың малын тәркілеу «қайыршыланған» ауылдар халқының өсуіне әкелді. Қазақстандағы ауқатты шаруа қожалықтарын тәркілеу мал шаруашылығының даму қарқынын тежеді.

1928–1929 жылдарда бай—кулактар есебіне алынып жазаға тартылғандар, яғни қудаланғандар есебі 54 625 болды. 1931 жылы 5500 шаруа бай—кулак ретінде аласталды. Ал енді 1928 жылғы тәркілеу кезіндегі қазақ қоғамындағы бай—феодалдар саны тек 696 ғана болғанын ескерсек, бұлардың да кімдер екені белгілі. Бұл сандарды нақты деп айту қиын, себебі жауапқа тартатын органдардың саны өте көп болды. Мысалы, 1932 жылы Юстиция Халық Комиссары өзінің өте құпия хатында барлық жауапқа тартылғандардың бар болғаны 37,3 проценті кулактар екенін, ал қалғаны қатардағы еңбекшілер екенін мойындаған.

Бұлардың қатарында орташа тап өкілдері де бай ретінде жазаланды.

Ауылдағы партиялық ұйымдардың өздері оларды  кейбір жерлерде байларға, кейбір жерлерде кедейлер тобына жатқызғанын ескеруіміз қажет.

Осының бәрін талдаған, ауқатты шаруаларды жою науқанының тарихын зерттеген тарихшылар төмендегідей тұжырымдарға келді:

  • Бай-кулактарды жою саясаты кеңестік тоталитарлық жүйенің жеке меншікті мүлде жоюды көздеген қатыгез, әділетсіз саясаты болды;

  • Бұл науқанның барысында шаруалардың іскер де, еңбекқор бөлігі жүгенсіздікпен жойылып кетті.

  • Нәтижесінде колхоздарға шаруаға онша қыры жоқ, жарлы-жақыбайлар көптеп топтастырылды. Бұлар өзіндік бастамалары жоқ, айтқанға көніп, айдауға жүретін қалың тобырды құрады.

  • Тәуелсіз Қазақстан тарихшылары бұл науқанның шын мәнінде «колхоздарды жат элементтерден тазарталық!» деген саяси ұранға ұласып, яғни халық жауларын іздестіруге жол ашқанын дәлелдеді.

Дәстүрлі қазақ қоғамының негізгі экономикалық субъектісі болған байларға қатысты кеңес өкіметінің қуғын-сүргін саясаты тәркілеу және жер аудару арқылы жүргізіліп, дәстүрлі мал шаруашылығының құлдырауына әкеп соқты. Бұл ұжымдастыру барысында жүргізілгендіктен, оның зардаптарының аштық, қазақтардың шет елге кетуі сияқты, қазақ халқының этнодемографиялық жағдайына кері әсерін тигізді.

 

БЕГІМХАНОВА Фарида, экспозиция және көрме жасау бөлімінің бастығы: Музейдегі саяси репрессия тақырыбының басты бағыты, ғылыми концепсия және тақырыптың экспозициялық жоспар жасау арқылы жүргізіледі. Музей қызметкерлері 1960-70 жылдардан бастап бұл тақырыппен айналыса бастады. Ал 1980-90 жылдардың басында белсенді түрде репрессия, депортация тақырыбына байланысты материалдар жинақталды.

20-40 жылдары «тарихты жазған» жұмыс істеген, қызмет атқарған адамдар қырғынға ұшырады. Олармен бірге жеке архивтер жойылды. Өкінішке орай отбасылық архивтерде көбінесе ақталғаны туралы бір жапырақ қағаз ғана қалады. Мұның барлығы көптеген түсінбестік жағдайларды туғызады. Сол себепті саяси репрессия өте күрделі тақырып.

Соған қарамастан музей қызметкерлері сол бір тоталитарлық тәртіп кезеңіндегі жазықсыз атылғандардың сотталғандардың бүгінгі ұрпақтарынан өздерінің аталары, әкелері жайлы есте қалған естеліктерін алып қалуға тырысты. Сонымен қатар экспозиция жасау үшін, база қажет болды, музей қызметкерлері облыстық архивтерде дерек көздерін жинақтау мақсатында, өте белсенді түрде жұмыс істеді. Ұлттық қауіпсіздік комитеттеріне өтініш хат жолдау арқылы және аймақтарға іс-сапарға шығу, газет, журнал, телевидение арқылы мағлұматтар жинастырылды.

1993 ж. 14 сәуірде ҚР-ның президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Жаппай саяси қуғын сүргін құрбандарын ақтау туралы» заңға қол қойды. 1997 ж «Жаппай ұлттық келісім және саяси қуғын сүргін құрбандарын еске алу жылы» деп жариялануы туралы жарлық шықты. Сол жылдан бастап 31 мамыр репрессия құрбандарын еске алу күні деп жарияланған президент жарлығы тарихи күнге айналды. Милиондаған жазықсыз жандардың өмірін қиып, тағдырын тәлеккке салған Сталиндік саяси қуғын – сүргін халық жадында жазылмас жара болып қалды. Осындай тарихтың қасіретті жылдары жайлы архив құжаттары, музей жәдігерлері естелік айтады.

Облыстың тарихи өлкетану музейінде репрессия тақырыбына алғаш рет «Есте сақтау үшін», «По праву памяти», «Тарихымыздың қаралы беттері», «Трагические страницы историй» атты көрмелер ұйымдастрылыды. Осы көрмелер бойынша музей қызметкерлері «Кәсіптік техникалық училищелерде» техникумдарда мектептерде жұмыс істеді. Ал 1997 жылы ең алғаш ауқымды бірнеше бөлімдерден тұратын «Жалған жала жазылған адамадар және тағдырлар» – атты тұрақты экспозиция ұйымдастырылды.

Экспозицияда: ауыл шаруашылығын коллективтендіру, ашаршылық партия совет қызметкерлері, өнеркәсіп орындарының басшылары, оң білім мәдениет, Ұ.О.С. жылдарындағы халықтар депортациясы сияқты тақырыптар қамтылды. Жазықсыз жапа шеккендерді мәңгі есте сақтап, тағзым ету мақсатында 2012 жылы 31 мамыр күні Өскемен қаласының әкімдігінің қолдауымен «Стрелка мөлтек ауданында» «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу» музейі ашылды. Музей аумағы шағын болғанымен экспозицияға 350-дей экспонат қойылған. Экспозиция материалдары қуғын-сүргін құрбандарына айналған Шығыс қазақстандықтардың қыспаққа түскен тағыдрылары жайлы әңгімелейді.

Экспозицияда қуғындауға ұшыраған адамның тұтқындалағаннан кейін қандай жағдайға тап болғаны көрсетілген. Тарихтың қасіретті жылдарын есте сақтау үшін, музейде жыл сайын «Ашық есік» күні ұйымдастырылып қуғын-сүргінге ұшырағандардың ұрпақтарымен кездесулер өткізіліп тұрады. Еске алу іс-шарасына қала әкімшілігінің ішкі саясат бөлімі, жастар орталығы колледж студенттері Достық үйінің этно мәдени орталығының белсенділері және қала тұрғындары қатысады. Музей ашылғаннан бері қаншама адамдар хабарласып, музей қорына репрессияға ұшыраған туыстары жайлы материалдар өткізуде және облыс жұртшылығына музей ашылғаны жайлы таныстыру, насихаттау барысында «Дидар» газетіне 2014 ж. «Бұл мұражай жәдігерлері қасіретті жылдардан сыр шертеді» атты мақала жарияланды. Музей экспозициясының басты тақырыбы «Алаш арыстары». Саяси қуғындаудың алғашқы толқынына «Алаш» партиясының мүшелерімен қайраткерлері ұшырады.

1928 жылдың соңында «буржуазиялық ұлтшылдар» деген жаламен А. Байтурсынов, М. Дулатов, Ж. Аймауытов, Х. Ғаббасов, И. Әлімбеков сияқты алаш ардақтылары тұтқындалды. Олардың бесеуінің ішінде Ж. Аймауытов, Х. Ғабассов сынды адамдар ашу жазасына кесілді. Саяси қуғынға ұшыраған қазақ зиялылары қауымының 40-қа жуық өзге тобы, 1930 жылдың қыркүйек, қазан айларында тұтқындалды. Топ құрамында Ж. Ақпаев, Ж. Күдерин, М. Тұрғанбаев, А. Ермеков болды, соның ішінде Ж. Ақпаев пен Ж. Күдерин бар Ресейдің орталық қара топырақты облыстарына айдалды. 1937 ж қазақ зиялы қауым өкілдерінің қуғын-сүргінге ұшыратудың жаңа толқыны басталды. Мәскеуде Әлихан Бөкейханов тұтқындалды. Экспозицияда Ә. Бөкейхановтың тергеу ісіне алынған құжаттардың көшірмелері, орын алған. 1937 ж. 27 қыркүйекте Ә. Бөкейхановты ату жазасына кесілгені туралы үкім шықты. 2016 жылы Алаш қозғалысының ұлы көсемі Әлихан Бөкейхановтың туғанына 150 жыл толуына орай материалдар жинақталып «Рухы биік Алаштың ардақтысы» атты көрме ұйымдастырылды. Көрмеде 20 ғ. басындағы ұлт көсемі Ә. Бөкейхановтың өмірімен саяси қызметі жайлы фотосуреттер мен архивтік құжат көшірмелері көрсетілді.

Алаш арыстарының рухын жас ұрпаққа сіңіру, Алаш идеяларын ерекше насихаттау барысында облыс бойынша мектептерде колледж студенттерінің арасында музей және тарих сабақтары өткізіліп тұрады. «Зұлмат жылдарын-да», «Дана тұлға Әлихан», «Алаш идеясы және Тәуелсіз Қазақстан» атты тақы-рыптағы конференциялар өткізілді. 2017ж «Алаш» партиясының «Алашорда» үкіметінің құрылғанына 100 жыл толуына орай: «Алаш қозғалысының тарихы-ның парақтары» атты жылжымалы көрме және «Алаштың ұлы тұлғалары» тұрақты экспозиция ұйымдастрылды.

31 мамыр репрессия құрбандарын еске алу күнініе орай «Жадымызда мәңгі сақтау үшін» атты Өскемен қаласының сурет мектебінің оқушыларының арасында байқау өткізілді. Байқауға 119 жұмыс ұсынылды, оның 30 іріктеп алынды, 4 оқушы ерекше орынға ие болды. «Дидар», «Рудный Алтай» газет-терінде «Кішкентай суретшілер қасіретті жылдарды бейнелейді», «История в детском рисунке» атты мақалалар жарияланды. Биылғы жыл қазақ даласының ұлы ойшылы Ш. Құдайбердіұлының туғанына 160 жыл толуына байланысты Облысытқ өлкетану музейінде: «Ұлы даланың дана ойшылы», «Самародок Великой степи» атты жылжымалы көрме және Шығыстың үш дана ұлы тұлғасы «Абай, Шәкәрім, Мұхтарға» арналған тұрақты экспозиция ұйымдастырылды. 2008 ж 150 жыл-а «Шәкәрім Жұлдызы» атты тұрақты экспозиция жасалған жалпы Шәкәрім мұрасы музей ісінде кеңінен насихатталуда; қазан айында қалалық мектептер арасында «Шәкәрім мұрасы ұрпаққа аманат» атты ақын өлендерінен мәнерлеп оқу сайысы, «Шәкәрім мұрасы» атты конференциялар өткізіледі деп жариялануда.

Жалпы репрессия музейінде: «Алаш арыстары» «Шығыс Қазақстан саяси қуғын-сүргін» 1937-1938 жж «Ұ.О.С. кезіндегі жер аударылған халықтардың қасіреті» – атты тақырыптары бойынша жұмыс атқаруда.

Біздің мақсатымыз саяси қуғын-сүргін құрбандары туралы материалдар жинақтау және олардың өмір жолымен тереңірек таныстыру. Өткен тарихы-мыздан тағлым ала отырып, бүгінгі ұрпаққа әр құжат естелік арқылы өнегелі тәрбие беру, оларды отан сүюге елінің, жерінің адал патриоты болуға баулу.

© 2016. С. Аманжолов атыңдағы ШҚМУ

© 2016. S.Amanzholov named EKSU

© 2016. ВКГУ имени С.Аманжолова

  • Facebook Social Icon
  • Twitter Social Icon
  • Google+ Social Icon
  • YouTube Social  Icon